Veel non-profits en social-profits voelen vandaag dezelfde druk: we moeten weg van Big Tech.
Begrijpelijk. De vragen over privacy, duurzaamheid, afhankelijkheid en waarden zijn reëel. Maar dat gevoel is nog geen strategie. En precies daar loopt het vaak mis.
In onze webinar over overstappen naar EU-tools bracht Rutger Meekers rust in een debat dat vaak te snel emotioneel of ideologisch wordt. Geen lijstje met "de beste alternatieven", wel een eerlijk kader om betere digitale keuzes te maken.
Herbekijk het webinar of lees hieronder de belangrijkste inzichten.
Waarom je dit moet weten
Niet alles wat zich Europees, lokaal of open noemt, is automatisch veiliger, duurzamer of ethischer.
Soms wel. Soms helemaal niet.
Een overstap kan verstandig zijn, maar kan ook vooral tijd kosten, draagvlak ondermijnen en je werking zwaarder maken zonder dat het echte risico afneemt.
Voor mission-driven organisaties is dat extra belangrijk. Je digitale keuzes staan nooit los van je missie. Als een toolwissel je team vertraagt, je service verslechtert of je middelen opslokt, dan heeft dat uiteindelijk ook impact op de mensen voor wie je werkt.
De juiste vraag is niet: "Moeten we weg van Big Tech?"
De juiste vraag is: "Welk risico proberen we eigenlijk op te lossen, en is overstappen daarvoor de beste zet?"
1. "Weg van Big Tech" is een signaal, geen strategie
In veel organisaties leeft vandaag een diffuus maar sterk gevoel: dit klopt niet meer.
Dat gevoel kan voortkomen uit heel legitieme zorgen:
- persoonsgegevens die buiten de EU terechtkomen
- leveranciers die hun prijzen of voorwaarden plots wijzigen
- digitale keuzes die botsen met je waarden
- de wens om duurzamer of onafhankelijker te werken
Alleen: wie op gevoel beslist, loopt een groot risico op dure fouten.
Een migratie is nooit zomaar een technische switch. Er kruipen uren in voorbereiding, configuratie, training, adoptie en interne begeleiding. Als je pas halverwege ontdekt dat het alternatief niet past bij je processen, ben je niet alleen tijd kwijt, maar ook vertrouwen.
De eerste opdracht is dus niet een alternatief zoeken. De eerste opdracht is scherp krijgen waarom je wil veranderen.
2. Vertaal je drijfveer naar een echt beslissingscriterium
Tijdens het webinar maakte Rutger een belangrijk onderscheid: een waarde is niet hetzelfde als een beslissingscriterium.
Privacy. Werk je met leden, cliënten, patiënten, minderjarigen of andere kwetsbare doelgroepen? Dan moet je weten welke persoonsgegevens je precies verwerkt, waar die terechtkomen en wat het risico is als die data de EU verlaat.
Duurzaamheid. Duurzaamheid gaat breder dan energieverbruik. Het gaat ook over hardware, infrastructuur, werkomstandigheden in de keten en de ethische keuzes van leveranciers. De relevante vraag is dus niet: "Is deze tool groen?" maar wel: welke duurzaamheidscriteria vinden wij als organisatie echt belangrijk?
Soevereiniteit. Veel organisaties willen minder afhankelijk zijn van dominante spelers. Dat is logisch. Maar ook een migratie naar een Europees alternatief creëert nieuwe afhankelijkheden. De nuttige vraag is hier: welke tool is vandaag onze kwetsbaarste schakel, en wat gebeurt er als die leverancier morgen zijn prijs verdubbelt of stopt?
Waarden en activisme. Soms is de reden principieel. Je wil als organisatie niet investeren in bedrijven die botsen met je missie, of je wil bewust kiezen voor coöperatieve, open of lokale modellen. Ook dat is legitiem, zolang je er eerlijk over bent, intern en extern.
3. Kijk verder dan het EU-label: schijn-lokaliteit is echt
Een van de sterkste inzichten uit het webinar: "Europees" is geen ja-neevraag.
Rutger stelde een praktisch kader voor met vier lagen om alternatieven te screenen:
- Juridisch: waar is het bedrijf echt geregistreerd en onder welk recht valt het?
- Servers: waar staan de datacenters en onder welke jurisdictie vallen ze?
- Externe verwerkers: welke andere partijen verwerken mee jouw data?
- Eigenaarschap: wie bezit het bedrijf, en wat gebeurt er als dat morgen verandert?
Dat laatste wordt vaak vergeten. Een tool kan vandaag nog Europees zijn, maar morgen worden overgenomen door een andere speler. Zeker bij venture-backed software is dat geen theoretisch risico.
De grote valkuil is dus schijn-lokaliteit: een Europees merk, met Europese marketing, maar met Amerikaanse subverwerkers, hosting of eigendomsstructuren op de achtergrond.
De case van Mailchimp versus Brevo uit het webinar maakte dat mooi zichtbaar. Op papier lijkt zo'n overstap logisch en in veel gevallen kan die ook verstandig zijn. Maar zelfs dan loont het om de subverwerkerslijst kritisch te lezen in plaats van het label "GDPR-conform" zomaar te geloven.
4. Wanneer overstappen nog geen goed idee is
Niet elke organisatie is vandaag klaar voor een migratie. En dat is geen zwaktebod.
Overstappen heeft meestal nog geen zin als:
- je team nu al overbelast is
- er geen degelijk alternatief bestaat voor kritische integraties
- niemand intern eigenaar is van de transitie
- je het alternatief nog niet echt hebt getest met echte gebruikers en echte data
- je digitale prioriteiten als organisatie nog onduidelijk zijn
Een tool kiezen zonder strategie is een beetje als een huis bouwen zonder plan. Je kunt veel werk verzetten, maar eindigt met kamers in het verkeerde formaat.
Daarom begon Rutger bij drie eenvoudige vragen:
- Wat wil je organisatie de komende drie jaar bereiken?
- Welke processen zijn digitaal het meest kwetsbaar?
- Wat is jullie werkelijke risico?
Zonder antwoord op die vragen wordt een overstap al snel een symbolische actie in plaats van een doordachte keuze.
5. Wanneer heeft overstappen dan wel zin?
Een migratie wordt interessanter als een aantal voorwaarden samenkomen.
Bijvoorbeeld wanneer:
- je persoonsgegevens verwerkt van kwetsbare groepen
- je een concreet juridisch, privacy- of compliancerisico hebt
- er een volwaardig alternatief bestaat dat je realistisch kunt testen
- er intern draagvlak is en iemand het project trekt
- je vooraf helder hebt wat je eventueel inlevert en waarom dat aanvaardbaar is
Belangrijk daarbij: bekijk zo'n overstap niet als een IT-project. Het is een veranderproject. De technische migratie is maar een deel van het werk. Communicatie, begeleiding, verwachtingmanagement en adoptie bepalen minstens even hard of het slaagt.
6. Begin klein: een team, een tool, een kwartaal
Wie na de webinar meteen alles wil omgooien, doet zichzelf meestal geen plezier.
De veiligste aanpak is net klein en afgebakend beginnen:
- Identificeer het echte risico.
- Screen een alternatief met de vier lagen.
- Kies een team, een tool en een kwartaal.
- Spreek vooraf succes- en stopcriteria af.
- Meet niet alleen de techniek, maar ook de adoptie.
Een migratie is pas geslaagd als mensen er in hun dagelijkse werk beter van worden, of minstens bewust kiezen voor een trade-off die klopt met de missie en risico's van de organisatie.
Als een pilot niet werkt, is dat geen mislukking. Dat is informatie.
Vragen die bleven hangen
Zijn Amerikaanse tools vandaag echt problematisch onder GDPR?
Het eerlijke antwoord uit het webinar: dat is complex. Niet elke Amerikaanse tool is vandaag automatisch problematisch. Maar de regelgeving en geopolitieke context blijven bewegen. Daarom is het verstandig om niet alleen te kijken naar wat vandaag nog net kan, maar ook naar je exitopties als de spelregels veranderen.
Zijn Europese tools automatisch ethischer of transparanter?
Nee. Niet alle Europese software is ethischer. Niet alle Amerikaanse software is problematisch. En ook Europese AI-tools bouwen soms verder op Amerikaanse of Chinese modellen. Daarom blijft due diligence nodig, ook als een alternatief op het eerste gezicht goed voelt.
Een concrete actie voor deze week
Wil je hier niet alleen over nadenken, maar echt mee starten? Neem deze week een tool die je organisatie gebruikt en geef jezelf 30 minuten om deze vier vragen te beantwoorden:
- Onder welk recht valt de leverancier?
- Waar staan de servers en onder welke jurisdictie vallen die?
- Welke externe verwerkers zijn erbij betrokken?
- Wie bezit het bedrijf, en wat verandert er als dat morgen wijzigt?
Dat halve uur alleen al zal vaak duidelijk maken of je met een echt risico zit, of vooral met een gevoel dat nog vertaald moet worden naar beleid.
Checklist om meteen aan de slag te gaan
Bij deze webinar hoort ook een praktische checklist om tools systematisch te screenen en een eerste experiment verstandig op te zetten.
Wil je daarnaast aftoetsen wat in jouw organisatie vandaag de slimste eerste stap is?
Plan gerust een vrijblijvend kennismakingsgesprek. We denken graag mee over risico, draagvlak en een haalbare aanpak op maat van jullie organisatie.
Onze deur staat open
Vraag een gratis gesprek aan
Ik luister naar wat er speelt, deel graag al tips en denk met jou mee. En samen bekijken we of wij iets voor jou kunnen betekenen.
Stuur gerust een mailtje naar jeroen@enterdigital.coop of via onderstaand formulier.
Jeroen Visser
Digitaal strateeg voor non-profits